Prekovremeni rad u Crnoj Gori – prava zaposlenih, maksimalan broj sati i način obračuna
Prekovremeni rad jedno je od najčešćih pitanja iz radnog prava u Crnoj Gori. U praksi se često dešava da zaposleni ostaju na poslu nakon završetka radnog vremena, a da pritom nijesu sigurni da li imaju pravo na dodatnu naknadu ili da li je poslodavac uopšte mogao zakonito naložiti takav rad. S druge strane, poslodavci nerijetko nijesu upoznati sa svim zakonskim obavezama koje prate uvođenje prekovremenog rada.
U nastavku objašnjavamo kada je prekovremeni rad dozvoljen, koliko može trajati i koja prava pripadaju zaposlenima prema važećem Zakonu o radu Crne Gore.
Šta je prekovremeni rad?
Prekovremeni rad predstavlja rad koji zaposleni obavlja duže od punog radnog vremena, odnosno preko ugovorenih 40 časova sedmično (ili drugog punog radnog vremena utvrđenog zakonom ili ugovorom).
Važno je naglasiti da prekovremeni rad nije pravilo, već izuzetak. Poslodavac ga može uvesti samo kada za to postoje zakonom propisani razlozi, kao što su:
- iznenadno povećanje obima posla,
- viša sila,
- otklanjanje posljedica havarija ili kvarova,
- druge okolnosti koje zahtijevaju hitno angažovanje zaposlenih.
Prekovremeni rad ne smije predstavljati redovan način organizovanja rada niti služiti kao zamjena za zapošljavanje potrebnog broja radnika.
Koliko može trajati prekovremeni rad?
Važeći Zakon o radu propisuje jasna ograničenja.
Prekovremeni rad može trajati najviše:
- 4 časa dnevno, i
- 10 časova sedmično.
Pored toga, prosječno ukupno radno vrijeme, uključujući prekovremeni rad, ne može prelaziti 48 časova sedmično u referentnom periodu propisanom zakonom.
Ova ograničenja imaju za cilj zaštitu zdravlja i bezbjednosti zaposlenih i obavezuju svakog poslodavca.
Da li poslodavac može jednostavno narediti prekovremeni rad?
Ne.
Poslodavac je dužan da donese pisanu odluku o uvođenju prekovremenog rada, u kojoj će navesti razlog, zaposlene na koje se odluka odnosi i period trajanja prekovremenog rada.
Samo u hitnim situacijama odluka može biti usmeno saopštena, ali se naknadno mora potvrditi u pisanom obliku, u skladu sa zakonom.
Pored toga, poslodavac je dužan da o uvođenju prekovremenog rada obavijesti nadležnu inspekciju rada u slučajevima i na način propisan Zakonom o radu.
Kako se plaća prekovremeni rad?
Zaposleni koji radi prekovremeno ima pravo na uvećanu zaradu.
Visina uvećanja nije određena jedinstvenim procentom u samom Zakonu o radu, već zavisi od propisa koji se primjenjuju kod konkretnog poslodavca, prije svega od:
- Opšteg kolektivnog ugovora,
- granskog kolektivnog ugovora,
- kolektivnog ugovora kod poslodavca,
- odnosno ugovora o radu, ukoliko je povoljniji za zaposlenog.
Zbog toga nije moguće unaprijed dati isti procenat za sve zaposlene u Crnoj Gori.
Kako dokazati neplaćeni prekovremeni rad?
U sudskim postupcima najčešće pitanje nije da li je zaposleni radio, već koliko je radio.
Kao dokaz mogu poslužiti:
- evidencija radnog vremena,
- obračunske liste zarade,
- elektronska evidencija ulaska i izlaska,
- službeni mejlovi i poruke,
- iskazi svjedoka,
- video nadzor i drugi relevantni dokazi.
Čak i kada poslodavac nije uredno vodio evidenciju radnog vremena, zaposleni i dalje može dokazivati svoje potraživanje drugim dokaznim sredstvima.
Najčešće greške poslodavaca
U praksi se najčešće javljaju sljedeće nepravilnosti:
- nepostojanje pisane odluke o prekovremenom radu,
- neevidentiranje dodatnih sati,
- neisplata uvećane zarade,
- kontinuirano organizovanje rada kroz prekovremeni rad umjesto zapošljavanja potrebnog broja radnika.
Takve situacije često dovode do radnih sporova i obaveze poslodavca da zaposlenom naknadno isplati razliku zarade sa pripadajućom kamatom.
Kada je preporučljivo obratiti se advokatu?
Ako smatrate da Vam prekovremeni rad nije pravilno evidentiran ili plaćen, preporučljivo je da prije pokretanja postupka prikupite svu raspoloživu dokumentaciju i zatražite stručni pravni savjet.
Pravovremena analiza ugovora o radu, obračunskih lista i evidencije radnog vremena često može biti odlučujuća za uspjeh u eventualnom radnom sporu.
Najčešća pitanja
Da li poslodavac može svakodnevno zahtijevati prekovremeni rad?
Ne. Prekovremeni rad predstavlja izuzetak i može se uvesti samo kada postoje zakonom propisani razlozi.
Koliko maksimalno mogu raditi prekovremeno?
Najviše 4 časa dnevno i 10 časova sedmično, uz poštovanje ograničenja ukupnog radnog vremena propisanih Zakonom o radu.
Da li imam pravo na veću zaradu?
Da. Za prekovremeni rad zaposlenom pripada uvećana zarada u skladu sa kolektivnim ugovorom i drugim važećim propisima.
Mogu li dokazati prekovremeni rad ako nema evidencije?
Da. Sud može cijeniti i druge dokaze, uključujući svjedoke, elektronsku komunikaciju, video nadzor i drugu dokumentaciju.