Osnivanje NVO u Crnoj Gori – kompletan vodič iz ugla advokata
Nevladine organizacije imaju značajnu ulogu u razvoju društva. Kroz njih se realizuju brojni projekti iz oblasti obrazovanja, ekologije, sporta, kulture, zaštite ljudskih prava, socijalne zaštite, poljoprivrede, turizma i drugih djelatnosti od javnog interesa.
Iako se često može čuti da je registracija nevladine organizacije jednostavan postupak, praksa pokazuje da upravo u fazi osnivanja nastaju greške koje kasnije mogu izazvati ozbiljne probleme u radu organizacije.
Neusklađena osnivačka dokumentacija, loše definisana ovlašćenja organa ili neprecizno sastavljen statut često dovode do dopuna registracije, otežavaju konkurisanje za projekte ili stvaraju sporove između osnivača.
U ovom tekstu objašnjavamo kako izgleda postupak osnivanja nevladine organizacije u Crnoj Gori i na šta je posebno važno obratiti pažnju.
Šta je nevladina organizacija?
Prema Zakonu o nevladinim organizacijama, nevladine organizacije mogu biti:
- nevladina udruženja, koja imaju članstvo; i
- nevladine fondacije, koje nemaju članstvo i osnivaju se radi ostvarivanja opštekorisnog ili dobrotvornog cilja.
U praksi se najveći broj organizacija registruje upravo kao nevladino udruženje, pa će u nastavku teksta biti riječ prvenstveno o ovom obliku organizovanja.
Ko može osnovati nevladino udruženje?
Nevladino udruženje mogu osnovati najmanje tri osnivača, bilo da su u pitanju fizička ili pravna lica.
Pored toga, zakon propisuje da najmanje jedan osnivač mora imati prebivalište, boravište ili sjedište u Crnoj Gori.
Primjer iz prakse
Tri osobe žele da osnuju organizaciju koja će se baviti razvojem održivog turizma.
Jedan osnivač živi u Podgorici, drugi u Srbiji, a treći u Bosni i Hercegovini.
U ovom slučaju ispunjeni su zakonski uslovi za osnivanje, jer postoje najmanje tri osnivača, a jedan od njih ima prebivalište u Crnoj Gori.
Koja dokumentacija je potrebna?
Za registraciju nevladinog udruženja najčešće se priprema:
- prijava za upis u registar;
- osnivački akt;
- statut;
- zapisnik sa osnivačke skupštine;
- odluka o izboru lica ovlašćenog za zastupanje, ukoliko nije sadržana u drugim aktima.
Na prvi pogled djeluje da se radi o jednostavnoj dokumentaciji.
Međutim, upravo se u ovim aktima najčešće prave greške.
Statut nije obična formalnost
Jedna od najvećih zabluda jeste da je dovoljno preuzeti statut sa interneta i promijeniti naziv organizacije.
To je rijetko dobro rješenje.
Statut predstavlja osnovni pravni akt organizacije i njime se uređuju:
- ciljevi organizacije;
- djelatnosti;
- članstvo;
- prava i obaveze članova;
- organi organizacije;
- način sazivanja i održavanja skupštine;
- donošenje odluka;
- izbor i razrješenje zastupnika;
- raspolaganje imovinom;
- prestanak rada organizacije.
Loše sastavljen statut često postane problem tek nakon nekoliko godina rada, kada dođe do promjene rukovodstva ili neslaganja između članova.
Kako izgleda postupak registracije?
Nakon što se pripremi kompletna dokumentacija, ona se podnosi nadležnom ministarstvu koje vodi registar nevladinih organizacija.
Ako je prijava potpuna i ispunjava zakonske uslove, organizacija se upisuje u registar i stiče svojstvo pravnog lica.
Od tog trenutka može samostalno zaključivati ugovore, otvarati račun kod banke, sticati imovinu, zapošljavati lica i učestvovati na konkursima za finansiranje projekata.
Da li nevladina organizacija može obavljati privrednu djelatnost?
Jedna od najčešćih zabluda jeste da nevladina organizacija ne smije ostvarivati prihode.
To nije tačno.
Prema Zakonu o nevladinim organizacijama, NVO može obavljati privrednu djelatnost, ali samo pod uslovima propisanim zakonom i ako je ta djelatnost povezana sa ostvarivanjem njenih statutarnih ciljeva.
Drugim riječima, privredna djelatnost ne može predstavljati osnovni razlog osnivanja organizacije, već mora služiti ostvarivanju ciljeva zbog kojih je NVO osnovana.
Primjer
Nevladina organizacija čiji je cilj zaštita životne sredine može:
- organizovati stručne seminare uz naplatu kotizacije;
- izdavati stručne publikacije;
- pružati edukacije;
- organizovati konferencije;
- prodavati promotivni materijal u vezi sa svojim aktivnostima.
Prihodi ostvareni na ovaj način ne mogu se dijeliti osnivačima ili članovima organizacije, već se moraju koristiti za ostvarivanje ciljeva utvrđenih statutom.
Koja je razlika između NVO i privrednog društva?
Ovo je pitanje koje se veoma često postavlja.
Na prvi pogled, i NVO i privredno društvo mogu imati zaposlene, zaključivati ugovore, posjedovati imovinu i ostvarivati određene prihode.
Međutim, njihova svrha je potpuno različita.
Nevladina organizacija osniva se radi ostvarivanja društveno korisnih ili zajedničkih ciljeva, poput razvoja sporta, kulture, obrazovanja, zaštite životne sredine ili ljudskih prava. Ukoliko ostvaruje prihode, oni se ne mogu dijeliti osnivačima ili članovima, već se moraju koristiti za ostvarivanje ciljeva zbog kojih je organizacija osnovana.
S druge strane, privredno društvo, poput društva sa ograničenom odgovornošću (DOO), osniva se radi obavljanja privredne djelatnosti i ostvarivanja dobiti. Za razliku od NVO, ostvarena dobit može se raspodijeliti članovima društva u skladu sa zakonom i osnivačkim aktom.
Druga važna razlika odnosi se na način finansiranja. Nevladine organizacije sredstva najčešće obezbjeđuju kroz donacije, članarine, grantove i projekte, ali mogu ostvarivati prihode i obavljanjem privredne djelatnosti u skladu sa zakonom. Privredna društva se, s druge strane, prvenstveno finansiraju kroz svoje redovno poslovanje i prodaju roba ili usluga na tržištu.
Zbog toga je prije osnivanja važno jasno definisati cilj koji želite da ostvarite. Ako želite da realizujete projekte od javnog interesa i ostvarena sredstva ulažete u dalji razvoj organizacije, prikladniji oblik je nevladina organizacija. Međutim, ukoliko želite da obavljate djelatnost radi ostvarivanja profita koji se može raspodijeliti vlasnicima, odgovarajući pravni oblik je privredno društvo.
Koliko traje registracija?
Zakonom je propisano da nadležni organ odlučuje o prijavi u roku od 30 dana od dana podnošenja uredne prijave.
Ako dokumentacija nije potpuna, podnosilac će biti pozvan da otkloni nedostatke u ostavljenom roku.
Zbog toga je kvalitetno pripremljena dokumentacija često najbrži put do uspješne registracije.
Najčešće greške prilikom osnivanja NVO
Iz iskustva u radu sa klijentima, najčešće greške su:
- izbor naziva koji može izazvati zabunu sa već registrovanom organizacijom;
- preširoko ili nejasno definisani ciljevi;
- statut preuzet sa interneta bez prilagođavanja konkretnim potrebama;
- neusaglašenost osnivačkog akta i statuta;
- neprecizno određena ovlašćenja zastupnika;
- nepotpuna registraciona dokumentacija.
Većina ovih grešaka može se izbjeći kvalitetnom pripremom dokumentacije prije podnošenja prijave.
Šta nakon registracije?
Dobijanjem rješenja o registraciji posao nije završen.
Organizacija nakon toga treba da:
- otvori transakcioni račun;
- organizuje vođenje poslovnih knjiga u skladu sa propisima;
- vodi evidenciju članstva i organa, ukoliko je primjenjivo;
- poštuje poreske i računovodstvene propise;
- uskladi svoj rad sa statutom i važećim zakonima.
Posebno je važno voditi računa o pravilnom upravljanju donacijama i sredstvima dobijenim kroz nacionalne ili međunarodne projekte.
Kada je preporučljivo angažovati advokata?
Zakon ne propisuje obavezu angažovanja advokata prilikom osnivanja nevladine organizacije.
Ipak, stručna pravna pomoć može biti od posebnog značaja kada:
- organizaciju osniva više lica;
- planira se učešće na međunarodnim projektima;
- očekuju se značajne donacije;
- potrebno je precizno urediti odnose između osnivača;
- želi se izbjeći naknadna izmjena statuta i drugih osnivačkih akata.
Kvalitetno pripremljena dokumentacija predstavlja osnov za stabilan i zakonit rad organizacije u godinama koje slijede.
Zaključak
Osnivanje nevladine organizacije u Crnoj Gori nije komplikovan postupak, ali zahtijeva pažljivo planiranje i pravilnu pripremu osnivačke dokumentacije.
Dobro sastavljen statut, jasno uređeni odnosi između osnivača i uredno pripremljena registraciona dokumentacija ne samo da olakšavaju registraciju, već predstavljaju osnov za uspješan rad organizacije, konkurisanje za projekte i dugoročno ostvarivanje ciljeva zbog kojih je organizacija osnovana.